۴۰۳۰۸۶_۳۵۱٫jpg

ژاپن از حدود ۳۰۰۰ جزیره تشکیل شده که بزرگترین آنها چهار جزیره‌ی هُنشو، هکایدو، کیوشو و شیکوکو می باشد، طول همه‌ی جزیره ‌ها از شمال به جنوب نزدیک به ۱۸۰۰ کیلومتر و مساحت آن برابر با ۳۷۷۰۰۰ کیلومتر مربع است.

ژاپن با ۱۳۰ میلیون نفر جمعیت، دارای پیشرفته ترین فن آوری در زمینه‌های مختلف صنعت بوده و به عنوان یکی از هفت کشور بزرگ صنعتی جهان محسوب می شود. تسلط ژاپن بر بازارهای جهانی موجب گردیده که مازاد صادرات بر واردات این کشور در سال ۱۹۹۸ میلادی بالغ بر ۹۳ میلیارد دلار و به عنوان موفق ترین کشور در زمینه‌ی تجارت خارجی شناخته  می شود.

صنایع دستی ژاپن

قبل از پرداختن به صنایع دستی کشور ژاپن، بی مناسبت نیست که قدری بیشتر با خصوصیات و ویژگی‌های این کشور آشنا شویم.

تقریباً قسمت اعظم کشور ژاپن کوهستانی و با قله‌های آتشفشانی است که مرتفع ترین آنها فوجی یاماست که بیش از ۳۷۷۶ متر ارتفاع دارد. از کل مساحت ژاپن تنها ۴۶ هزار کیلومتر مربع یعنی کمی بیش از ۱۰ درصد، حالت جلگه ای و رسوبی داشته که قابل کشت می باشد. شهرهای توکیو و یوکوهاما از شهرهای جلگه ای ژاپن است. سواحل ژاپن، مضرّس با عمق زیاد است که برای پهلو گرفتن کشتی ‌ها و ایجاد بندر مناسب است. آب و هوای ژاپن به علت قرار گرفتن در وسط اقیانوس، مرطوب و گرم است به جز در نواحی کوهستانی و جزیره‌ی شمالی هکایدو که نسبتاً معتدل می باشد. به علت نزولات آسمانی فراوان، حدود ۶۰ درصد کشور ژاپن را جنگل پوشانده است.

بیش از ۷۵ درصد ژاپنی ‌ها ساکن شهرها هستند و هنوز هم مهاجرت از روستاها به شهرها برای استفاده از امکانات بیشتر ادامه دارد و این پدیده پس از جنگ دوم جهانی و توسعه‌ی شدید صنعتی قوت گرفته است.

ژاپنی ‌ها از نژاد زرد هستند و دین اکثریت آنها شاخه ای از آیین بودا به نام شینتو می باشد، البته اقلیتی هم پیرو دین مسیح هستند. حکومت ژاپن، مشروطه‌ی سلطنتی است که از سال ۱۸۶۸ میلادی برقرار شده است و شهرهای بزرگ آن غیر از توکیو، اُساکا، کیوتو، یوکوهاما، ناگویا، کوبه، هیروشیما و ساکایی می باشد. با وجود محدودیت منابع خاک و جمعیت زیاد به علت استفاده از روش‌های علمی پیشرفته در کشاورزی، بیش از ۸۰ درصد نیازهای غذایی کشور را تأمین می کنند. تأمین گوشت از طریق دریا نیز به طور سنتی در ژاپن معمول بوده و امروزه هم این کشور بزرگ ترین ناوگان صیادی جهان را در اختیار دارد.

ژاپن از نظر مواد کانی فقیر بوده به طوری که ناگزیر است تقریباً تمام نیازهای خود به مواد اساسی نظیر نفت، زغال سنگ، مس، نیکل و غیره را از خارج وارد کند. البته به علت کوهستانی بودن و باران فراوان، استفاده از برق آبی، یکی از منابع عمده‌ی تأمین انرژی این کشور است. هر چند هنر ژاپنی، ترکیبی از هنر هندی و چینی است که از طریق کشور کره به این سرزمین راه یافته ولی در عین حال در طول زمان، رنگ ژاپنی به خود گرفته به طوری که از یکنواختی هنر چینی عاری بوده و در ضمن تزیین بیش از حد هنر هندی را هم ندارد. در بررسی تاریخ ژاپن، این نکته مستفاد میشود که شوگون ها” به کمک شمشیر داران شجاع یعنی سامورایی ‌ها بود که توانستند در قرن سیزدهم میلادی مهاجمان مغول به فرماندهی کوبلای قان( کوبلای خان ) را به عقب برانند. به هر حال حکومت ملوک الطوایفی شگون ‌ها تا سال ۱۸۶۸ میلادی ( سال سرنگونی امپراتوری توکوگانوا ) ادامه داشته است. با توجه به سوابق هنری ژاپن و پیشرفت خیره کننده‌ی صنعتی این کشور ظرف دهه‌های اخیر این واقعیت را بایستی پذیرفت که اصولاً در ژاپن مرز مشخصی میان هنر و صنایع دستی وجود نداشته و اگر امروزه جوانان زیادی را می بینیم که به صنایع دستی می پردازند، در حقیقت می خواهند به این وسیله به احساسات خود تجسم بخشند.

تنوع و زیبایی رشته‌های گوناگون صنایع دستی ژاپن که علی رغم توسعه‌ی روزافزون صنعت هنوز هم ادامه دارد، نظیر سرامیک، نساجی دستی، کارهای لاکی، بامبوبافی، کاغذسازی، ساخت فرآورده‌های چوبی و فلزی اعجاب انگیز است. البته درگذشته صنایع دستی به صورت میراثی بود که معمولاً از پدر به پسر منتقل می شد ولی اکنون برخی جوان ‌ها را می بینیم که بدون توجه به حرفه‌ی پدری و به جای انتخاب مشاغل اداری، پرداختن به صنایع دستی را پیشه‌ی خود قرار می دهند. این عده با دیدگاه و تفکر کاملاً جدید وارد کارگاه‌هایی می شوند که دارای سنت‌های تولیدی چند صد ساله است.

از ویژگی‌های دیگر صنایع دستی ژاپن آن است که روستاییان نیز در فصل زمستان بعد از کاشت و پیش از برداشت محصول (مانند ایران) به صنایع دستی روی می آورند.

صنعتگران از سنین کودکی این هنرها را در کارگاه ‌ها فرا می گیرند و این اعتقاد در میان آنان وجود دارد که در هیچ رشته ای از صنایع دستی نمی توان در مدتی کمتر از ده سال به تسلط لازم دست یافت. آنها بسیار قانع بوده و مانند پدران خود بدون نام و نشان در کار و تلاش به سر می برند. آنان چیزی بیش از تأمین زندگی و احترام از جانب کارفرمایانی که برای آنها فعالیت می کنند، نمی خواهند.

دو علت عمده را می توان برای استمرار صنایع دستی در ژاپن قائل شد:

اول: ادامه‌ی سنت‌های زندگی گذشته نظیر پذیرایی با چای و گل آرایی. این رسوم حتماً نیازمند صنایع دستی بسیار هنرمندانه ای نظیر گلدان‌های سرامیک، سرویس چایخوری سرامیک، آویزهای دیواری، حصیر تاتامی به عنوان کفپوش اتاق، کیمونوی (لباس سنتی زنان) تهیه شده از پارچه‌ی زربفت و دستبافی، جوراب سفید، ماسک‌های مخصوص بازیگران نمایش سنتی و چترهای آفتابی است که تضمین کننده‌ی ادامه‌ی تولید بسیاری از صنایع دستی است.

دوم: تشویق مداوم و همه جانبه‌ی دولت را باید عامل بسیار مؤثری در ادامه‌ی حیات صنایع دستی و دلگرمی صنعتگران آن دانست که از سال ۱۹۵۰ میلادی در چارچوب برنامه‌ی ثروت ملی زنده  به اجرا گذاشته شد. ثروت ملی زنده اصطلاح متداولی است که به کسانی که سرمایه‌های فرهنگی غیرمادی را پاسداری می کنند. اطلاق می شود. برای رسیدن به این لقب یا عنوان، کمیته‌ی منتخب دولت صنعتگران زبده را برمی گزیند. پس از آن به این گروه امکانات کافی برای ادامه‌ی فعالیت و نیز انتقال تجربیات خود به دیگران داده می شود. برای آنها مقرری سالانه تعیین گردیده و در کلیه‌ی مراسم و نمایشگاه‌های فرهنگی به عنوان مربی، سخنران و یا هنرمند در حال کار، حاضر می شوند. در حقیقت اتخاذ این سیاست ناشی از اثرات منفی توسعه‌ی اقتصادی و صنعتی بر سنت‌های گذشته‌ی ژاپن بود. البته همین وضعیت افراطی ناشی از قطع ارتباط با سنت ‌ها نوعی بی میلی را نیز در میان مردم نسبت به تولید انبوه کالاهای ماشینی پدید آورد که خود زمینه ساز حمایت از صنایع دستی گردید.

در سال ۱۹۷۴ میلادی دولت ژاپن به منظور حمایت از صنایع دستی سنتی، قانون خاصی را گذرانید. در همین راستا بررسی همه جانبه‌ی صنایع دستی در سطح کشور آغاز گردید و مقرراتی برای حفظ و نگهداری و صیانت آن وضع شد. کمک مالی دولت به اجرای برنامه‌های کارآموزی، حفظ و نگهداری مواد اولیه‌ی طبیعی برای تولید و بالاخره بهبود شرایط کارگاه‌های صنایع دستی از آن جمله است. قانون مزبور همچنین ضوابطی برای تشخیص صنایع دستی قایل شد که مشمول حمایت قرار می گرفت.

برای آن که صنعتگران دستی از بقیه‌ی صاحبان حرفه و فن تمیز داده شوند. پنج شرط پیش ببینی شده است، صنعتگران بایستی نشان دهند که محصولات آنها در زندگی امروز کاربرد داشته، با استفاده از مواد اولیه‌ی طبیعی و با کمک دست ساخته شده و نیز فنون تولیدی آن حداقل به دوره‌ی  )Edo ۱۸۶۰  – ۱۶۰۰ میلادی) مربوط بوده و بالاخره به گروهی از سنت‌های تولیدی وابسته باشند که در ناحیه‌ی مورد نظر حداقل ۳۰ نفر به این کار اشتغال داشته باشند. مرجع تشخیص، حکومت‌های محلی بوده که از طرف وزیر صنایع و تجارت ژاپن با هماهنگی کمیته ای متشکل از مشاوران صنایع دستی، تاریخ شناسان و منتقدین این رشته ‌ها اقدام مقتضی را به عمل می آورند.

در همین راستا در دهه‌ی ۱۹۹۰ میلادی مطالعه‌ی گسترده ای در مورد شناسایی صنایع دستی سنتی در شهرها و مناطق روستایی صورت گرفت که طی آن ۱۸۴ رشته با جمعیتی معادل ۲۴۰ هزار نفر مشمول تعریف فوق شناخته شد.

به منظور حمایت کامل مهر نمادهای سنتی با اصطلاح سنت بالای تصویری از خورشید در حال طلوع، به صورت مهر رسمی که نشانگر کیفیت و اصالت کار است، تهیه گردید. در سال ۱۹۷۵ میلادی بنیادی برای توسعه‌ی فعالیت‌هایی که حق استفاده از این مهر را می توانند داشته باشند، تأسیس شد.

در سال ۱۹۷۹ میلادی صنایع دستی ژاپن نمایشگاه‌های دایمی به منظور عرضه و فروش تولیدات صنعتگرانی که از مهر Deto استفاده می کنند، دایر نمود. این نمایشگاه هر دو سال یکبار در نواحی مختلف کشور برپا می شود.

صنایع دستی ژاپن

تنوع رشته‌های صنایع دستی در ژاپن را نمی توان با هیچ یک از دیگر کشورهای پیشرفته مقایسه کرد و مهمترین آنها عبارتند از:

معرق چوب: با طرح‌های هندسی و با استفاده از رنگ‌های طبیعی و متنوع چوب و چسب‌های حیوانی و یا صنعتی به صورت ساخت انواع جعبه در اندازه ‌ها و طرح‌های گوناگون در کاناگاوا (kanagawa)

خراطی چوب : شامل ساخت انواع سینی و کاسه‌های های چوبی که در قرن نوزدهم حتی شهرهای اوزاکا و ناگویا خریدار آن بودند. البته پس از جنگ دوم جهانی به علت رواج ظروف پلاستیک ضربه‌ی شدیدی به آن وارد شد ولی اخیراً با رغبت مردم به مواد طبیعی دوباره رونق گذشته را بازیافته است. این ظروف را به صورت لاکی یعنی با پوششی غیرقابل نفوذ از صمغ‌های طبیعی تکمیل می کنند. علاوه بر ناگانو  (Nagano) به عنوان مشهورترین مرکز تولید این محصول، ساخت آن در کوماموتو  (Kumamoto) و آیچی  (Aichi) نیز معمول است.

سرامیک کیوتو : کیوتو را باید گنجینه‌ی بسیار غنی از کلیه‌ی رشته‌های صنایع دستی ژاپن دانست که صنعتگران آن نسل اندر نسل سنت‌های گذشته را ادامه می دهند و یکی از آنها هم سرامیک معروف کیو میزو  (Kyo Mizu) است که لعاب آن از خاکستر حاصله از ساقه‌های برنج تأمین می شود.

البته ساخت اشیاء مختلف با استفاده از چرخ سفالگری بیشتر رایج بوده ولی شکل دادن به گل به کمک دست hand formed)  )و همچنین کاربرد انواع قالب ‌ها برای ساخت بدنه‌ی اشیا نیز مشاهده می شود. سایر مراکز مهم تولید سرامیک در ژاپن و خصوصیات آن به قرار زیر است:

بیزن یاکی ( Bizen Yaki ) : تعداد سرامیک سازان در این شهر پس از جنگ دوم جهانی به سرعت افزایش یافته به طوری که اکنون بیش از ۲۰۰۰ نفر در این رشته فعالیت داشته و برخی از آنها عنوان National Living Treasure راکسب کرده اند .

ما شیکویاکی   :(Mashiko Yaki) در این شهر حدود ۸۰۰ نفر به تولید سرامیک اشتغال دارند.

کوتانی  :(Kutani)سرامیک با الهام از سبک چینی در دو شکل قدیم و جدید  ساخته می شود که در اروپا خواستاران زیادی دارد. سابقه‌ی کوتانی در این رشته به اواسط قرن هفدهم میلادی می رساند.

مینویاکی   :(Mino Yaki) استفاده از لعاب قلیایی روی بدنه‌ی سرامیک سنگی  از قرن دهم میلادی ویژگی عمده‌ی تولیدات این شهر را تشکیل می دهد که مراسم سنتی چای انگیزه‌ی اصلی توسعه‌ی آن بوده است. امروزه نیز بیش از ۱۵۰ نفر در این شهر به تولید سرویس چای خوری، گلدان، ظروف مصرفی و مذهبی با دو روش نقاشی زیر لعاب و روی لعاب اشتغال دارند.

به این ترتیب، ژاپن را باید قبله‌ی علاقه مندان سرامیک دانست و این یک حالت استثنایی در یک کشور بسیار پیشرفته و صنعتی است. علل عمده‌ی این استثنا حفظ سنت‌های قدیمی نظیر ایکبانا ( (Ikebana) و چانویو  (Chanoyu) و نیز وجود رستوران ‌ها در سطوح مختلف با استفاده از ظروف سرامیک سنتی و دست ساز می باشد.

ساخت صندوق چوبی با تزیینات فلزی: براساس سنت دیرینه‌ی ژاپنی ‌ها هر دختری که به خانه‌ی شوهر می رود، یک صندوق چوبی تزیین شده جزء جهیزیه‌ی او بوده و به همین جهت وقتی در خانواده دختری به دنیا می آمد، یک نهال درخت Paulownia در حیاط خانه می کاشتند تا پشتوانه‌ی لازم برای ساخت صندوق جهیزیه دختر فراهم گردد. مرکز تولید این محصول اکنون در شهر کامو در ایالت NIIGATA می باشد.

ساخت محصولات به صورت مس چکشی: آلیاژ سرب و قلع و چاقو سازی در شهر ساکایی در ایالت اساکا.

ابریشم بافی: در ایالت نیگاتا و چاپ ابریشم در توکیو.

بافت پارچه‌ی معروف به :Bashofu که گندمی رنگ است و از الیاف برگ درخت موز به دست می آید. آماده سازی الیاف و بافت پارچه به تنهایی توسط زن ‌ها در جزیره‌ی اُکیناوا صورت می گیرد. هرچند رشته‌های مختلف صنایع دستی در بسیاری از شهرها و حتی روستاهای ژاپن هنوز مشاهده می شود ولی در هیچ نقطه آن مانند شهر کیوتو که پایتخت قدیم کشور و بزرگ ترین کانون فرهنگی آن می باشد، به صورت متنوع و متمرکز به چشم نمی خورد. متداول ترین صنایع دستی در کیوتو عبارتند از: سوزن دوزی، رنگرزی پارچه به روش   ) Tie & Dye نظیر پارچه‌ی دارایی یزد(، معرق روی فولاد (مرصّع کاری)، ساخت اشیاء چوبی به صورت کنده کاری شده، چاپ باتیک به صورت نقاشی و با استفاده از خمیر برنج (به جای واکس) که به Yuzen معروف است، چاپ پارچه‌ی قلم کار و قالب تراشی آن و بالاخره تولید متنوع ترین و زیباترین سرامیک ژاپن در این شهر صورت می گیرد. پس از کیوتو باید از توکیو به عنوان بزرگترین مرکز تولید فرآورده‌های صنایع دستی نام برد که ساخت عروسک با لباس‌های محلی، نقره سازی، حصیربافی و چترسازی (چترهای آفتابی) از جمله رشته‌های متداول آنجا می باشد. نقاشی روی پوست گوزن : که این روش از هند وارد ژاپن شده و به آن Koshu inden می گویند. البته در هند از پوست ببر برای این کار استفاده می کنند. رنگرزی و چاپ پارچه در کیوتو : که برای رزرو کردن قسمتهایی از پارچه به هنگام رنگرزی از خمیر برنج استفاده می کنند. طرح‌های به کار رفته روی این گونه تولید شامل پرندگان، گُل ها، مناظر طبیعی و کاخ‌های امپراطور است.

ارگان‌های مسئول صنایع دستی در ژاپن

۱- مرکز صنایع دستی کیوتو .

۲- مرکز صنایع دستی سنتی ژاپن .

۳- مجمع صنایع دستی ژاپن

۴- شورای صنایع دستی ژاپن .

در میان ارگان‌های فوق تنها شورای صنایع دستی ژاپن به صورت تشکیلات صنفی بوده و مرکب از انجمن‌های حرفه ای هنرمندان و صنعتگران (اشخاص حقوقی) می باشد و افراد حقیقی نمی توانند به عضویت آن درآیند. این نهاد و نمایندگی صنایع دستی ژاپن در مجامع بین المللی ذیربط نظیر یونسکو و شورای جهانی صنایع دستی را به عهده دارد.

اعضای اصلی شورای صنایع دستی ژاپن عبارتند از:

– انجمن طراحان صنایع دستی ژاپن.

– انجمن طراحان زیورآلات ژاپن.

– انجمن شیشه گران دستی ژاپن.

– انجمن هنرمندان میناساز ژاپن.

مؤسسات آموزشی مرتبط با صنایع دستی در ژاپن به شرح زیر می باشد:

– دانشگاه هنر توکیو.

– دانشگاه هنر تاما.

– دانشکده‌ی هنر موساشینو.

– دانشگاه نیپون( ژاپن)

– دانشکده‌ی شهرداری کیوتو.

دانشکده‌ی هنر کانازاوا.

[ad_2]
mag.bazarparvane

ارسال یک پاسخ

لطفا دیدگاه خود را وارد کنید!
لطفا نام خود را در اینجا وارد کنید